Aandelen of activa?
Een overname kan op twee manieren. Bij een aandelentransactie koop je de aandelen van de bv, en daarmee het hele bedrijf, inclusief alle rechten en verplichtingen, ook de onbekende. Bij een activatransactie koop je specifieke bezittingen, zoals de inventaris, voorraad, klantenbestand en merknaam, en laat je de rest achter. Welke vorm gekozen wordt, heeft grote juridische en fiscale gevolgen, en bepaalt mede hoe de koopovereenkomst eruitziet.
De koopprijs en het prijsmechanisme
De koopprijs wordt vaak niet als vast bedrag afgesproken, maar volgens een mechanisme. Bij een locked box wordt de prijs gebaseerd op een balans van een datum vóór de overdracht, en spreek je af dat er tussen die datum en de overdracht geen geld uit het bedrijf weglekt naar de verkoper. Bij closing accounts wordt de prijs definitief vastgesteld op basis van een balans per de overdrachtsdatum, met een correctie voor bijvoorbeeld de schulden en het werkkapitaal. Daarnaast kan een deel van de prijs worden uitgesteld, via een lening van de verkoper of een earn-out.
Garanties
Garanties zijn verklaringen van de verkoper over de toestand van het bedrijf. Bijvoorbeeld dat de jaarrekening een getrouw beeld geeft, dat alle belastingen zijn betaald, dat er geen lopende rechtszaken zijn en dat de belangrijke contracten geldig zijn. Blijkt na de overname dat een garantie niet klopt, dan kan de koper een schadevergoeding claimen. De verkoper kan zich beschermen door in een disclosure letter de bekende uitzonderingen te melden; wat daarin eerlijk is gemeld, kan later niet meer als schending worden aangemerkt.
Vrijwaringen
Een vrijwaring is een specifieke afspraak dat de verkoper de koper schadeloos stelt voor een bekend risico. Bijvoorbeeld een lopend geschil, een mogelijke naheffing van de Belastingdienst of een milieuprobleem op het terrein. Waar een garantie gaat over onbekende risico’s, gaat een vrijwaring meestal over risico’s die tijdens het onderzoek al zijn ontdekt. Vrijwaringen zijn vaak niet onderworpen aan dezelfde beperkingen als garanties.
Beperking van aansprakelijkheid
Voor de verkoper is het belangrijk om zijn aansprakelijkheid te beperken. Gebruikelijke beperkingen zijn een minimumbedrag per claim, een drempel waaronder geen claims worden vergoed, een plafond voor de totale aansprakelijkheid en een termijn waarbinnen claims moeten worden ingediend. Voor fiscale garanties gelden vaak langere termijnen. Voor de koper is het juist belangrijk dat deze beperkingen niet te ruim zijn. Over deze afspraken wordt vaak het langst onderhandeld.
Voorwaarden en overdracht
Tussen het ondertekenen en de daadwerkelijke overdracht kan tijd zitten. In die periode kunnen opschortende voorwaarden gelden, zoals de goedkeuring van een financier, toestemming van een belangrijke contractspartij of instemming van een toezichthouder. Ook worden er afspraken gemaakt over wat de verkoper in die periode wel en niet mag doen met het bedrijf. Bij een aandelentransactie vindt de overdracht plaats via een notariële akte.
Afspraken na de overname
De koopovereenkomst regelt ook wat er na de overdracht gebeurt. Een concurrentiebeding voor de verkoper, zodat hij niet direct een concurrerend bedrijf begint. Afspraken over een overgangsperiode waarin de verkoper nog meewerkt. En bij een earn-out: hoe de resultaten worden gemeten en wie daar invloed op heeft. Duidelijke afspraken voorkomen discussies achteraf.
De rol van het boekenonderzoek
De koopovereenkomst en het boekenonderzoek hangen nauw samen. Wat tijdens het onderzoek aan risico’s naar boven komt, wordt verwerkt in de prijs, in specifieke vrijwaringen of in aanvullende garanties. Een grondig onderzoek geeft de koper een betere onderhandelingspositie, en de verkoper de kans om bekende zaken eerlijk te melden. Wie het onderzoek oppervlakkig doet, loopt het risico dat problemen pas na de overname aan het licht komen.
Waarom samenwerking van specialisten loont
Een koopovereenkomst raakt meerdere vakgebieden. De jurist zorgt voor de juiste garanties, vrijwaringen en beperkingen. De fiscalist beoordeelt de fiscale risico’s en de gevolgen van de gekozen structuur. En de financieel adviseur controleert het prijsmechanisme en de balans waarop de prijs is gebaseerd. Wie die specialisten vanaf het begin samen laat werken, voorkomt dat er op de raakvlakken iets wordt gemist.
Neem ten slotte de tijd. Een koopovereenkomst onder tijdsdruk ondertekenen, omdat de financiering of een andere deadline knelt, leidt vaak tot afspraken die later knellen. Plan het traject van intentieverklaring tot overdracht realistisch, en reserveer voldoende tijd voor het boekenonderzoek en de onderhandelingen over de belangrijkste bepalingen.
Voor de verkoper geldt hetzelfde: een goed voorbereide verkoop, met een opgeruimd dossier en eerlijke informatie, leidt tot minder discussie over garanties, minder claims achteraf en een soepeler traject. Een goede voorbereiding loont daarmee voor beide partijen, en vergroot de kans dat de overname slaagt.
Veelgestelde vragen
Wat is het verschil tussen een garantie en een vrijwaring?
Een garantie is een verklaring over de toestand van het bedrijf, voor onbekende risico’s. Een vrijwaring is een afspraak over een specifiek, vaak al bekend risico.
Wat is een locked box?
Een prijsmechanisme waarbij de prijs is gebaseerd op een balans van vóór de overdracht, met de afspraak dat er tussen die datum en de overdracht geen waarde naar de verkoper weglekt.
Wat is een disclosure letter?
Een brief waarin de verkoper bekende uitzonderingen op de garanties meldt. Wat eerlijk is gemeld, kan later niet als schending van de garantie worden aangemerkt.
Hoe lang is de verkoper aansprakelijk?
Dat wordt afgesproken in de koopovereenkomst. Voor de meeste garanties gelden kortere termijnen, voor fiscale garanties vaak langere.
Is een notaris nodig?
Bij de overdracht van aandelen in een bv wel; die gebeurt via een notariële akte. De koopovereenkomst zelf wordt meestal door de juristen van partijen opgesteld.
