De twee hoofdonderdelen
Een jaarrekening bestaat in de kern uit twee onderdelen. De winst- en verliesrekening laat zien wat je in het afgelopen jaar hebt verdiend: de omzet, de kosten en wat er onder de streep overblijft. De balans laat zien hoe je bedrijf er op de laatste dag van het jaar voor staat: wat je bezit, zoals gebouwen, machines, voorraad, debiteuren en geld op de bank, en hoe dat is gefinancierd, met eigen vermogen en schulden.
Bij een bv en bij grotere ondernemingen komen daar toelichtingen en soms een kasstroomoverzicht bij. Maar voor de meeste ondernemers zijn balans en winst- en verliesrekening de belangrijkste pagina’s om te begrijpen.
Kengetal 1: rentabiliteit
Hoeveel verdien je in verhouding tot je omzet of je vermogen? De nettowinst als percentage van de omzet laat zien hoeveel er van elke euro omzet overblijft. Vergelijk dat met vorige jaren en, als het kan, met je branche. Een dalende winstmarge bij een stijgende omzet is een signaal om naar je kosten of je prijzen te kijken.
Kengetal 2: solvabiliteit
De solvabiliteit is het eigen vermogen als percentage van het totale vermogen. Het laat zien hoe financieel weerbaar je bedrijf is, en in hoeverre het op eigen benen staat. Banken kijken hier nadrukkelijk naar bij een financieringsaanvraag. Een hogere solvabiliteit betekent meer buffer om tegenvallers op te vangen. Wat een gezonde waarde is, verschilt per branche.
Kengetal 3: liquiditeit
Kun je je kortlopende schulden betalen? De current ratio vergelijkt je vlottende activa, zoals debiteuren, voorraad en geld op de bank, met je kortlopende schulden. Een waarde boven de één betekent dat je in principe genoeg middelen hebt om je kortlopende verplichtingen te voldoen. Kijk daarnaast naar het werkkapitaal en naar hoeveel geld er vastzit in debiteuren en voorraad.
Vergelijk met vorige jaren
Eén jaar zegt weinig. Leg de cijfers van de afgelopen drie tot vijf jaar naast elkaar. Groeit de omzet, en groeit de winst mee? Neemt het eigen vermogen toe, of wordt er meer geleend? Lopen de debiteuren op? De ontwikkeling vertelt je meer over de richting van je bedrijf dan één momentopname.
Wat de jaarrekening niet vertelt
De jaarrekening kijkt terug. Hij vertelt je hoe het vorig jaar ging, maar niet hoe het nu gaat. Bovendien is hij vaak pas maanden na het einde van het jaar klaar. Voor het sturen van je bedrijf heb je daarom actuelere informatie nodig: maandcijfers, een liquiditeitsprognose en een dashboard met kerncijfers. Zie de jaarrekening als de jaarlijkse foto, en de maandcijfers als de film.
Waarom het meer is dan een verplichting
De jaarrekening is nodig voor je aangifte en, bij een bv, voor de deponering bij de KvK. Maar hij is ook je visitekaartje richting bank, investeerders, grote klanten en leveranciers. Zij kijken naar je solvabiliteit en je resultaten om in te schatten hoe betrouwbaar je bent. Een heldere jaarrekening met een goede toelichting maakt die gesprekken eenvoudiger.
Bespreek hem met je adviseur
Plan elk jaar een gesprek over je jaarrekening, niet alleen om te tekenen, maar om te bespreken wat de cijfers betekenen. Wat ging goed, wat valt tegen, en wat betekent dat voor de keuzes van komend jaar? Zo wordt de jaarrekening het startpunt van je planning, in plaats van het eindpunt van je administratie.
Neem in dat gesprek ook fiscale vragen mee: hoeveel salaris neem je op, keer je dividend uit, en zijn er investeringen die je beter dit jaar of volgend jaar kunt doen? Juist bij het afronden van het jaar liggen vaak kansen die later niet meer te benutten zijn.
Een voorbeeld
Een groothandel zag de omzet drie jaar op rij groeien en was tevreden. Bij het naast elkaar leggen van de jaarrekeningen bleek echter dat de winstmarge elk jaar iets daalde, dat de debiteuren sneller groeiden dan de omzet en dat de voorraad was opgelopen. De solvabiliteit was gedaald, omdat de groei grotendeels met kortlopend krediet was gefinancierd. Met die inzichten stuurde de ondernemer bij: scherpere betalingsafspraken, een kritische blik op de voorraad en een herziening van de prijzen. Een jaar later waren marge en solvabiliteit weer op peil.
Begin dit jaar met een eenvoudige stap: leg de laatste drie jaarrekeningen naast elkaar en bereken voor elk jaar de nettowinstmarge, de solvabiliteit en de current ratio. Schrijf op wat opvalt, en bespreek dat met je adviseur. Je zult merken dat de jaarrekening ineens veel meer vertelt dan je dacht, en dat je er concrete keuzes voor het komende jaar uit kunt halen. Herhaal dat elk jaar, zodat je de ontwikkeling van je bedrijf blijft volgen en tijdig kunt bijsturen.
Veelgestelde vragen
Wat is het verschil tussen balans en winst- en verliesrekening?
De winst- en verliesrekening laat zien wat je over een jaar hebt verdiend. De balans laat zien wat je op de laatste dag van het jaar bezit en hoe dat is gefinancierd.
Wat is een goede solvabiliteit?
Dat verschilt per branche. Een hogere solvabiliteit betekent meer buffer en een sterkere positie richting financiers. Vergelijk met je branche en met je eigen ontwikkeling.
Wat zegt de current ratio?
Of je je kortlopende schulden kunt betalen met je vlottende middelen. Een waarde boven de één betekent dat dat in principe lukt.
Moet een bv de jaarrekening openbaar maken?
Ja, een bv moet een jaarrekening deponeren bij de KvK. Voor kleine ondernemingen geldt een beperkte versie; welke onderdelen openbaar worden, hangt af van de omvang van het bedrijf.
Is een jaarrekening genoeg om op te sturen?
Nee. Hij kijkt terug en is pas laat klaar. Voor sturing heb je actuele maandcijfers en een liquiditeitsprognose nodig.
